Rôl dwysfwyd a roddir drwy’r dail a diagnosteg meinwe i wella ansawdd maethol india-corn: Diweddariad terfynol

 Prif ganlyniad: 

• Cynhyrchwyd 14.6t/erw yn fwy ar y llain wedi’i thrin na’r llain heb ei thrin, gyda 41.4% o ddeunydd sych o’i gymharu â’r llain heb ei thrin, sef 37.8%.  
• Roedd gwerth D y silwair o’r llain wedi’i thrin yn 72% o’i gymharu â’r llain heb ei thrin, sef 53%.
• Roedd yr Egni Metaboladwy (ME) ar y llain wedi’i thrin hefyd yn uwch, sef 11.80 MJ/kg o’i gymharu â’r llain heb ei thrin, sef 8.60MJ/kg.

Cefndir: 

Nod y teulu Bowyer yw gwneud y defnydd gorau posibl o borthiant a dyfir gartref er mwyn lleihau eu dibyniaeth ar borthiant a brynir i mewn ar gyfer eu diadell o famogiaid croes a lloi newydd eu diddyfnu. O ystyried y costau cynyddol ar gyfer ffermwyr, mae gwneud y defnydd gorau o gynnyrch ac ansawdd cnydau’n hanfodol. Roedd yr arbrawf hwn yn ymchwilio’n benodol p’un a allai bwyd a roddir trwy’r dail, a ddefnyddir i fynd i’r afael â diffygion a nodwyd yn y cnwd india-corn, wella lefelau maetholion, gan arwain at gynhyrchu mwy a gwella ansawdd porthiant.
 

Diben y gwaith:

Nodau’r prosiect oedd:

• Mynd i’r afael â diffyg maetholion yn ystod y tymor tyfu trwy ychwanegu maetholion trwy’r dail.
• Ymchwilio p’un a allai ychwanegu bwyd trwy’r dail er mwyn cynyddu lefelau maetholion mewn india-corn arwain at gynhyrchiant uwch a gwella ansawdd porthiant.

Yr hyn a wnaed: 

Paratoadau cychwynnol a’r driniaeth gyntaf

1. Cyn plannu: Cynhaliwyd profion pridd cychwynnol ar y cae er mwyn canfod lefelau maetholion.
2. Plannu: Plannwyd y rhywogaeth india-corn 'Portabello' ar 10 Mai.
3. Samplu meinwe ar y tro cyntaf: Casglwyd samplau meinwe o’r cae ar 9 Mehefin, pan oedd y cnwd wedi cyrraedd y cam 4 deilen gyfan, i ganfod unrhyw ddiffygion maeth yn gynnar.
4. Gwasgariad cyntaf: Yn dilyn canlyniadau a oedd yn nodi bod lefelau magnesiwm yn isel, cafodd y rhan fwyaf o’r cae ei chwistrellu gyda gwrtaith i’r dail a oedd yn cynnwys Nitrogen, Ffosffad, Potash, Sylffwr, Magnesiwm, Manganîs, Copr, Sinc, Boron, Haearn a Molybdenwm (Yaravita CROPLIFT Pro) ar gyfradd o 5kg/ha. Gadawyd stribyn heb ei drin yn fwriadol fel llain reoli. 

Ail driniaeth a chynaeafu

1. Samplu meinwe am yr eildro: Casglwyd samplau meinwe o’r cnwd unwaith eto ychydig dros bythefnos ar ôl y gwasgariad cyntaf.
2. Ail wasgariad (7 Gorffennaf): Yn seiliedig ar yr ail gyfres o brofion meinwe, cafodd ail wasgariad mwy penodol ei roi ar y dail ar y llain a oedd yn derbyn triniaeth:
   • Gwasgarwyd Efficient N (cynnyrch nitrogen trwy’r dail) ar gyfradd o 20L/ha.
   • Gwasgarwyd Mancozin (sy’n cynnwys manganîs a sinc) ar gyfradd o 1.25L/ha.
   • Gwasgarwyd Epsotop (cynnyrch magnesiwm sylffad) ar gyfradd o 5kg/ha.
3. Diagnosteg derfynol: Cynhaliwyd profion meinwe pellach ychydig wythnosau’n ddiweddarach
4. Cynaeafu: Cafodd y lleiniau eu cynaeafu ar 13 Medi, a chasglwyd sampl o’r silwair a’i anfon i’w ddadansoddi ar unwaith.
    

Canlyniadau: 

Roedd y dadansoddiad pridd cychwynnol (Tabl 1) yn dangos bod y pH a’r mynegai Ffosffad o fewn y targed, gan ffafrio argaeledd maetholion. Fodd bynnag, canfuwyd nifer o gyfyngiadau posibl gan gynnwys lefelau isel o Botasiwm a Sylffwr. Yn benodol, roedd Boron yn isel, sef diffyg sy’n gallu effeithio’n negyddol ar atgynhyrchiad india-corn ac sy’n gallu arwain at gobynnau bychain hen gnewyllyn. Roedd lefelau Molybdenwm a Sodiwm hefyd yn isel, ond ni ddisgwyliwyd i’r diffygion hyn achosi problemau i’r cnwd.

Tabl 1. Dadansoddiad o’r pridd yn y cae cyn plannu.

Ar ôl plannu, bu’r cnwd india-corn yn dioddef ar unwaith o ganlyniad i dywydd sych iawn, gan arwain at dwf araf a lliw melyn amlwg ar y cnwd. Gan eu bod yn pryderu am y symptomau gweledol, penderfynodd Tŷ Coch gynnal prawf meinwe, a oedd, er gwaetha’r golwg sâl, yn dangos lefelau maetholion digonol er syndod, er eu bod yn isel mewn magnesiwm a boron. Gan nodi mai’r tywydd sych oedd y rheswm dros ddiffyg cymeriant maetholion, dewisodd Tŷ Coch wasgaru Yaravita CROPLIFT Pro i roi hwb i’r cnwd. Cafodd ymateb y cnwd i’r gwasgariad hwn ar y dail ei asesu drwy gynnal ail brawf meinwe ychydig dros bythefnos yn ddiweddarach.

Roedd y dadansoddiad meinwe (Tabl 2) a gynhaliwyd ar ôl y driniaeth gyntaf yn cadarnhau bod lefelau pob un o’r macro faetholion (Nitrogen, Ffosfforws a Photasiwm) yn dal i fod yn isel yn y cnwd, sefyllfa a briodolwyd i’r cyfnod estynedig o dywydd sych a thwf cyflym, a oedd yn rhwystro echdyniad maetholion o’r pridd. Testun pryder penodol oedd y ffaith fod lefel magnesiwm yn parhau i fod yn isel iawn, a rhoddwyd blaenoriaeth i hyn ar gyfer triniaeth, gan fod diffyg magnesiwm yn achos melynu rhwng gwythiennau’r dail ac mae’n gallu arwain at farwolaeth dail. Roedd manganîs hefyd yn isel iawn a rhoddwyd blaenoriaeth i hyn hefyd, gan fod diffyg yn arwain at glorosis rhwng y gwythiennau ac yn lleihau uchder planhigion. Gan fod calsiwm yn isel ond ddim yn flaenoriaeth, a bod Sinc ychydig yn isel, penderfynwyd gwasgaru cymysgedd wedi’i dargedu ar gyfer y dail i ddarparu’r holl faetholion gyda lefelau isel iawn a’r maetholion â blaenoriaeth.

Tabl 2. Canlyniadau’r dadansoddiad (LEAF) – Diwedd Mehefin

Dangosodd y dadansoddiad meinwe terfynol (Tabl 3) nad oedd gwahaniaeth sylweddol mewn lefelau maetholion rhwng y lleiniau wedi’u trin a’r lleiniau heb eu trin. Fodd bynnag, gwelwyd gwahaniaethau cynnil megis y ffaith bod lefelau Nitrogen y cnydau a dderbyniodd driniaeth ychydig yn is na’r canllawiau’n unig, lle’r oedd lefelau Nitrogen y cnydau a dderbyniodd driniaeth yn isel iawn. Mae’n syndod nodi bod lefelau maetholion allweddol megis Magnesiwm, Manganîs a Sinc yn cyrraedd y lefelau canllaw ar y ddwy lain, gan awgrymu bod y llain heb ei thrin wedi gwella cymeriant. Tybir fod y canlyniad annisgwyl hwn wedi digwydd o ganlyniad i ychydig o lawiad ym mis Awst a bod planhigion a oedd yn aeddfedu’n tyfu gwreiddiau dyfnach, a fyddai wedi cynyddu gallu’r planhigyn i gasglu maetholion o’r pridd.

Tabl 3. Dadansoddiad terfynol (LEAF) ar gyfer y llain gyda thriniaeth a heb driniaeth. 

Er gwaetha’r canlyniadau meinwe cynnil, roedd y data cynaeafu terfynol yn dangos gwahaniaeth sylweddol mewn perfformiad (Tabl 4), gyda’r llain wedi’i thrin yn cynhyrchu 14.6t/erw yn fwy ac yn cynnwys 41.4% o ddeunydd sych o’i gymharu â’r 37.8% a welwyd ar y llain heb ei thrin.

Tabl 4. Cynnyrch a deunydd sych llain wedi’i thrin a heb ei thrin
 

Roedd y gwahaniaeth gweledol wrth gynaeafu’n amlwg yn cefnogi’r data cynnyrch: roedd y llain heb ei thrin yn amlwg yn frown ac yn farw (Ffigur 2), ac roedd y llain a dderbyniodd driniaeth yn dal i fod yn wyrdd (Ffigur 1).

Ffigur 1. Llain wedi’i thrin wrth gynaeafu.

Ffigur 2. Llain heb ei thrin wrth gynaeafu. 

Cadarnhaodd y dadansoddiad terfynol lwyddiant y driniaeth o ran gwella ansawdd y porthiant, gyda’r llain a dderbyniodd driniaeth yn dangos gwerth D (treuliadwyedd) o 72% o’i gymharu â 53% ar gyfer y llain heb ei thrin, a lefel sylweddol uwch o egni metaboladwy (ME) o 11.80MJ/kg o’i gymharu â 8.60MJ/kg. Er bod y gwahaniaethau’n anodd eu gweld yn ystod y tymor tyfu, o bosibl o ganlyniad i’r tywydd sych, roedd gwahaniaethau sylweddol yn amlwg wrth gynaeafu o ran cynnyrch a lliw; bu farw'r llain heb ei thrin yn llawer cynt. Mae hyn yn awgrymu’n gryf bod y maetholion a roddwyd trwy’r dail wedi cadw’r llain yn wyrddach am gyfnod hwy, gan alluogi’r cynnydd sylweddol mewn cynnyrch ac ansawdd. Mae’r ffermwr wedi sylwi dros y blynyddoedd blaenorol bod y gwartheg wedi ffafrio’r silwair glaswellt yn hytrach na’r silwair india-corn, fodd bynnag, eleni, mae wedi sylwi eu bod yn ffafrio’r india-corn a allai fod oherwydd y canlyniadau silwair da o ganlyniad i’r maetholion ychwanegol a roddwyd yn ystod y tymor tyfu.

Sut i’w roi ar waith ar eich fferm:

• Samplu’r pridd er mwyn canfod gwaelodlin ffrwythlondeb: Dylech gynnal dadansoddiad o’r pridd yn y cae a ddewiswyd bob amser cyn plannu i ganfod statws gwaelodlin macro faetholion ac elfennau hybrin. Mae canfod diffygion megis lefel isel o Botasiwm, Boron neu Sylffwr cyn plannu’n caniatáu ar gyfer cyflwyno mesurau unioni o’r dechrau.

• Dewis amrywiaeth addas: Dewiswch amrywiaeth o india-corn sy’n gweddu i’ch system benodol a’r amodau hinsoddol lleol.

• Defnyddio diagnosteg meinwe i arwain y driniaeth: Cynhaliwch brofion meinwe ar y cnwd india-corn ar adegau allweddol yn ei dwf (e.e. 4 deilen gyfan) i chwilio am ddiffygion maetholion, nad ydynt o reidrwydd yn amlwg yn y pridd o ganlyniad i ffactorau fel tywydd sych yn effeithio ar gymeriant. Rhowch driniaeth i’r cnwd trwy wasgaru maetholion drwy’r dail yn seiliedig yn uniongyrchol ar ganlyniadau’r gwaith diagnosteg.

• Targedu diffygion sydd â blaenoriaeth: Pan fyddwch yn canfod diffygion, blaenoriaethwch y driniaeth yn seiliedig ar ddifrifoldeb y maetholion a’r effaith ar botensial y cnwd i gynhyrchu, megis canolbwyntio ar Fagnesiwm, Manganîs a Sinc yn ystod cyfnodau twf allweddol, fel y gwnaed yn y prosiect hwn.

• Cynnal archwiliad gweledol o’r cnwd yn rheolaidd: Archwiliwch y cnwd yn rheolaidd i chwilio am arwyddion cynnar o unrhyw newidiadau, plâu neu glefydau. Dylai symptomau gweledol, megis y melynu a welwyd yn y prosiect hwn, sbarduno profion meinwe ar unwaith i osgoi colli cynnyrch.