Fferm Manor Avon: Diweddariad Terfynol ar y Prosiect

Integreiddio Rheoli Tir yn Gynaliadwy ar gyfer proffidioldeb fferm laeth a chydymffurfio â rheoliadau

Prif ganlyniadau:

Mae’r prosiect yn gwaredu’r angen i ddewis rhwng fferm laeth gynhyrchiol ac afon iach. Mae’n nodi tair ffordd o arbed arian, lliniaru materion problemus ac yn gwella gwytnwch y fferm ar gyfer y dyfodol trwy weithio gyda natur a defnyddio technoleg syml, effeithiol.

  1.  Defnyddio offer gwahanu slyri i sicrhau gostyngiad o 20% mewn gofynion storio slyri, gan gyflawni cydymffurfiaeth lawn â rheoliadau gan hefyd osgoi gwariant cyfalaf sylweddol – llwybr cost effeithiol tuag at fodloni’r mandad storio pum mis.
  2. Gwneud y defnydd gorau o slyri i leihau costau prynu gwrtaith: mae’r offer yn gwahanu’r slyri i 1) solidau y gellir eu pentyrru (megis tail buarth) a 2) hylif sy’n hawdd ei bwmpio; gan droi slyri’n wrtaith o ansawdd uchel y gellir ei reoli. Mae’r allbwn cyson yn hybu mwy o effeithlonrwydd gweithredol, gan arwain at ddefnyddio llai o danwydd a llafur a llai o amser yn ystod gwaith maes.
  3. Gweithredu technegau Rheoli Llifogydd yn Naturiol, gan gynnwys bio-beirianneg ac ailgysylltu gorlifdir i liniaru’r risg o golli tir o ganlyniad i erydu gan lifogydd cyflym, gan felly ddiogelu gwerth y tir fel cyfalaf ac osgoi costau adfer uchel.

Cefndir:

Mae fferm Manor Avon yn fferm laeth 500 erw ger Llandeilo, sy’n cadw buches o 340 o wartheg llaeth, gan dibynnu ar gynhyrchu glaswellt a silwair ar gorlifdir ffrwythlon. Mae ffin y fferm yn rhedeg ar hyd dolenni afon Tywi, sy’n afon iseldir werthfawr o safbwynt golygfeydd ac ecoleg. Fodd bynnag, mae mwy a mwy o lifogydd cyflym, a achosir gan y newid yn yr hinsawdd, bellach yn fygythiad difrifol, gan achosi erydiad sylweddol i lannau’r afon a cholli tir amaethyddol hanfodol. Mae’r prosiect hwn yn mynd i’r afael â’r her hanfodol o ddiogelu cyfalaf amgylcheddol a thir y fferm. Prif nod y prosiect yw canfod a rhoi methodoleg effeithiol ar waith i reoli glannau’r afon sy’n lliniaru erydiad y glannau, defnyddio prosesau naturiol a gwella cynefinoedd ecolegol yr afon er mwyn sicrhau cynaliadwyedd hirdymor y fferm laeth.

Diben y gwaith:

Mae’r prosiect hwn yn astudiaeth gynhwysfawr i brofi sut y gellir gwneud fferm laeth ddwys ar orlifdir bregus afon Tywi yn gynaliadwy o safbwynt economaidd ac amgylcheddol. Mae’n darparu enghreifftiau wedi’u modelu ar gyfer gweithredu Datrysiadau’n Seiliedig ar Natur a Rheoli Tir yn Gynaliadwy. Prif nod y prosiect yw lliniaru heriau megis erydiad glannau’r afon a llygredd dŵr gan hefyd ddiogelu gwytnwch ariannol y fferm.

Mae’r gwaith yn canolbwyntio ar dri phrif nod cydgysylltiedig:

  • Gwarchod ac adfer yr amgylchedd: Gweithredu arferion rheoli glannau’r afon a pheirianneg werdd i ddiogelu afon Tywi trwy liniaru erydiad a lleihau llygredd gwasgaredig.
  • Diogelu a gwella gwytnwch y fferm: Diogelu dyfodol y fenter laeth rhag bygythiadau amgylcheddol a chydymffurfiaeth reoleiddiol (e.e. defnyddio offer gwahanu slyri a phori cylchdro dan reolaeth) i wella iechyd y pridd a chyllid y fferm.
  • Dangos arloesedd a darparu nifer o fuddion: Dangos sut y gellir rhedeg busnes ffermio llaeth mewn ardal fregus yn gynhyrchiol a darparu buddion amgylcheddol, gan gyd-fynd â chanlyniadau rheoli tir yn gynaliadwy yng Nghymru er budd Cymdeithas ehangach.

 Yr hyn a wnaed:

Roedd y prosiect yn astudiaeth ymchwil a chyngor ar fferm laeth sy’n cael ei rheoli’n ddwys ar orlifdir afon Tywi – sy’n Ardal Cadwraeth Arbennig (ACA). Roedd yr astudiaeth yn canolbwyntio ar ddatblygu datrysiadau rheoli tir yn gynaliadwy a datrysiadau’n seiliedig ar natur i fynd i’r afael â’r heriau rhwng gweithrediadau’r fferm laeth a diogelu’r amgylchedd.

Roedd y prif gamau gweithredu’n cynnwys:

  • Asesiad Gwaelodlin: Casglu data trwy gynnal arolygon ar lannau’r afon, dadansoddiad o iechyd y pridd (sgôr Gwerthusiad Gweledol o Strwythur y Pridd (VESS)), ac adolygiad llawn o’r isadeiledd yn erbyn Rheoliadau Rheoli Adnoddau Dŵr (Rheoli Llygredd Amaethyddol) yng Nghymru.

  • Dadansoddi: Asesiad o gywasgiad pridd eang, erydiad glannau’r afon, a risgiau llygredd maetholion.

  • Argymhellion Strategol: Cynnig gwaith peirianneg ysgafn er mwyn sefydlogi glannau’r afon, a symud tuag at bori cylchdro dan reolaeth i wella iechyd y pridd, ac argymell offer gwahanu slyri er mwyn bodloni gofynion storio gorfodol a sicrhau cydymffurfiaeth â’r rheoliadau.

Canlyniadau:

  • Mae’r astudiaeth hon yn profi bod stiwardiaeth ragweithiol yn allweddol er mwyn sicrhau cynhyrchiant economaidd ar y cyd â chyflawni ar gyfer yr amgylchedd, a throi heriau ecolegol i fod yn gyfleoedd busnes gwydn.

  • Bydd offer gwahanu slyri gyda chyllid grant yn sicrhau cydymffurfiaeth gyda’r Rheoliadau Rheoli Dŵr (Rheoli Llygredd Amaethyddol) (Cymru) trwy sicrhau lleihad o 20% mewn cyfaint hylifol, gan waredu’r angen am fuddsoddiad ariannol sylweddol mewn cyfleuster storio newydd. O ganlyniad, gellir rheoli maetholion yn fanwl gan leihau costau blynyddol ar gyfer gwrtaith artiffisial.

  • Canlyniadau Amgylcheddol ac Ecolegol: Amlygodd y prosiect yr angen am welliannau ecolegol, h.y. gwella gwytnwch coridorau’r afon trwy dechnegau bio-beirianneg (megis defnyddio stanciau helyg) a sefydlu lleiniau clustogi ar y glannau, sy’n atal colledion costus o ran cyfalaf tir cynhyrchiol. Gall yr ardaloedd clustogi hyn wella ansawdd dŵr yn sylweddol drwy hidlo llygredd gwasgaredig a chreu cynefinoedd gwlypdir hanfodol ar gyfer rhywogaethau megis y dyfrgi Ewropeaidd, gan arwain at enillion net o ran bioamrywiaeth. Yn ogystal, mae symud tuag at system bori cylchdro dan reolaeth ynghyd ag awyru peirianyddol yn chwalu’r tir caled, gan adfywio iechyd y pridd yn eang a chynyddu capasiti storio dŵr.
     

Ffigur 1. Sgôr gwerthusiad gweledol o strwythur y pridd (VESS) ar gyfer gwahanol leoliadau a samplwyd.