Bu i ddefnyddio’r dull bwydo drwy’r dail ar india-corn a oedd yn wynebu heriau gan ddiffyg maetholion yn y pridd a chyfnod o sychder gynyddu cynnyrch pwysau ffres o 36t/ha (14.6t/erw) ar fferm dda byw yng Nghymru.
Mae Nigel Bowyer a'i deulu yn tyfu 8ha (20 erw) o india-corn ar fferm Ty Coch, Llanbadog, ger Brynbuga. Maent yn ei roi fel bwyd ochr yn ochr â silwair glaswellt yn nogn y gaeaf ar gyfer y lloi llaeth wedi’u croesi â Aberdeen Angus y maent yn eu cael gan Meadow Quality yn 12-16 wythnos oed.
Yn nhymor tyfu 2025, defnyddiodd y teulu Bowyer ddull bwydo glaswellt trwy’r dail ar hanner yr erw honno i brofi a allai'r ymyrraeth hon wella perfformiad a sut, fel rhan o'u gwaith drwy rwydwaith Ein Ffermydd, Cyswllt Ffermio.
Nid yn unig y dangosodd yr arbrawf, a oedd yn cynnwys llain heb ei thrin o fewn cae'r arbrawf i ganiatáu i amrywiadau gael eu hasesu, gynnydd mawr yng nghynnyrch yr india-corn, ond cadarnhaodd dadansoddiad ar ôl cynaeafu fod trin y cnwd ddwywaith yn ystod y tymor tyfu wedi arwain at ddeunydd sych (DM) o 41.4% o'i gymharu â 37.8% mewn india-corn heb ei drin.
Roedd treuliadwyedd (gwerth-D) ac ME i fyny'n sylweddol hefyd – cofnodwyd gwerth-D o 72% o'i gymharu â 53% yn yr erwau heb eu trin ac ME o 11.80 MJ/kg o'i gymharu ag 8.60MJ/kg.
Mae Nigel hefyd yn credu bod yr india-corn wedi'i drin yn fwy blasus o'r dystiolaeth y mae wedi'i gweld wrth ei roi fel porthiant.
“Ymddengys bod y gwartheg yn ffafrio’r silwair india-corn eleni, mae ganddynt fwy o ddiddordeb ynddo yn bendant. Er, roedd 2025 yn waeth ar gyfer cynhyrchu silwair glaswellt felly gallai hynny hefyd esbonio pam maen nhw’n dangos ffafriaeth dros india-corn y gaeaf hwn.”
Mae india-corn wedi bod yn rhan o'i system ers 30 mlynedd – mae'n ei fwydo â haidd a silwair glaswellt cartref, a phrotein a brynir i mewn, sydd yn bennaf ar ffurf ffa gan dyfwr lleol.
Yn 2025 tyfodd yr amrywiaeth o india-corn sy'n aeddfedu'n gynnar, sef Portabello, gan ei hau ar 10 Mai mewn cae â phridd llwyd, silt a thywodlyd.
Dangosodd samplu pridd cyn i’r india-corn sefydlu bod mynegeion pH a ffosffad ar y trywydd iawn, ond roedd lefelau potasiwm a sylffwr yn isel; roedd diffyg boron hefyd a all arwain at yr india-corn yn cynhyrchu cobynnau bach a chnewyllyn ar goll.
Dywed Juliet Anderson, agronomegydd annibynnol o Sir Fynwy a roddodd gyngor fel rhan o’r prosiect, y gall defnyddio dull bwydo glaswellt trwy’r dail fod yn ffordd effeithiol o fynd i'r afael â diffygion elfennau hybrin fel y rhain.
Mae samplu pridd cyn i’r hadau sefydlu bob amser yn dda gan y bydd yn rhoi darlun clir o'r hyn y mae'r tyfwr yn ei wynebu, ond gall fod yn anodd iawn gwella statws elfennau hybrin y pridd, meddai hi.
“Mae’r cyfan yn dibynnu ar y math o bridd a gallu’r pridd i gynnal y maetholion hynny, ond gall fod yn eithaf costus ac nid yw bob amser yn gwella’r lefelau.
“Bwydo glaswellt trwy’r dail yw’r ffordd orau o gael y maetholion hyn i’r planhigyn gan eich bod chi’n ei roi’n uniongyrchol ar y planhigyn sy’n tyfu ar y pryd.”
Gwasgarodd Nigel deuamoniwm ffosffad (DAP) 124kg/ha (50kg/erw) pan gafodd yr had ei hau.
Ni chafwyd unrhyw law yn yr wythnosau ar ôl sefydlu ac arweiniodd hyn at dwf araf ac roedd planhigion yr india-corn wedi melynu.
Er mwyn pennu a oedd diffyg maetholion yn ffactor cyfrannol, cymerwyd sampl meinwe fis ar ôl i’r india-corn sefydlu, pan oedd y cnwd yn ei gyfnod gyda phedair deilen.
Dangosodd y prawf hwnnw lefelau isel o fagnesiwm a boron, er bod symiau da o faetholion eraill.
Er mwyn mynd i’r afael â hyn, chwistrellwyd yr india-corn yn y cae arbrawf â’r gwrtaith trwy’r dail, Croplift Pro, sy’n gyfuniad o nitrogen, ffosffad, potasiwm, sylffwr, magnesiwm, manganîs, copr, sinc, boron, haearn, a molybdenwm; fe’i gwasgarwyd ar gyfradd o 5kg/ha.
Bythefnos yn ddiweddarach, ac wedi'i lywio gan ganlyniad ail sampl meinwe, rhoddwyd N trwy’r dail a oedd wedi’i dargedu’n fwy, MZ 28, ynghyd â chynnyrch manganîs a sinc a magnesiwm sylffad.
Dangosodd trydydd dadansoddiad a dadansoddiad terfynol o sampl meinwe a gymerwyd fis cyn cynaeafu debygrwydd yn lefelau maetholion y lleiniau wedi'u trin a'r rhai heb eu trin, ond gydag ychydig o wahaniaeth.
Dim ond ychydig islaw'r canllaw oedd lefelau nitrogen yn y cnwd wedi'i drin, meddai Juliet, tra roeddent yn isel iawn yn y cnwd heb ei drin.
“Yn rhyfeddol, roedd maetholion allweddol fel magnesiwm, manganîs, a sinc hyd at y lefelau canllaw yn y ddwy lain, sy’n awgrymu bod defnydd o faetholion y llain heb ei thrin wedi gwella.
“Tybir bod y canlyniad annisgwyl hwn oherwydd bod ychydig bach o law wedi disgyn ym mis Awst, ac mae gan blanhigion sy'n aeddfedu dwf gwreiddiau dyfnach a fyddai wedi gwella gallu'r planhigyn i chwilio am faetholion o'r pridd.”
Cynaeafwyd y cnwd ar 13 Medi pan, er gwaethaf y canlyniadau meinwe cynnil, dangosodd data'r cynaeafu wahaniaethau enfawr mewn cynnyrch, DM, ME a gwerth D.
Roedd pwysau ffres yr india-corn a gafodd ei drin yn 59t/ha (23.8t/erw); ac roedd ond yn 23t/ha (9.2t/erw) yn y cnwd a gynaeafwyd o'r llain reoli.
Gan mai dim ond tua 0.08ha oedd maint y llain heb ei thrin o'i gymharu â 3.4ha o india-corn wedi'i drin, gellid esbonio'r perfformiad uwch hwn yn rhannol gan wahaniaethau yn y math o bridd o fewn y cae yn ogystal â ffactorau eraill, meddai Juliet.
Ond mae hi'n tynnu sylw at y ffaith bod y gwahaniaeth gweledol wrth gynaeafu yn cefnogi data’r cynnyrch yn glir.
“Roedd yr india-corn yn y llain heb ei thrin yn amlwg yn frown, yn olau ac yn farw tra bod y cnwd wedi’i drin yn wyrdd o hyd.”
Roedd y gwahaniaethau yng nghyfraddau aeddfedrwydd hefyd yn nodedig, ychwanega.
“Gan na chafodd yr arbrawf ei ailadrodd, mae’n anodd dod i’r casgliad mai bwydo glaswellt trwy’r dail oedd y rheswm am y cyfan, ond rwy’n siŵr ei fod wedi chwarae rhan.’’
Mae Nigel yn bwriadu dilyn rhaglen driniaeth debyg yn ei gnwd o india-corn yn 2026.
Un amheuaeth sydd ganddo ynglŷn ag arbrawf 2025, yw i ba raddau y dylanwadodd yr amodau sych eithafol ar y canlyniadau.
“Mae’n rhesymol tybio y bydd o fudd os byddwch chi’n defnyddio dull bwydo glaswellt trwy’r dail i roi’r hyn na all planhigyn ei gael o’r pridd, ond efallai nad yw o reidrwydd oherwydd yr hyn sydd yn y cynnyrch ei hun.
“Ond rydw i’n mynd i roi cynnig arall arni gyda’r triniaethau eleni gyda rhai newidiadau efallai i ba faetholion y gallem eu rhoi ar y tir yn ôl yr hyn y mae’r dadansoddiad pridd yn ei ddangos.’’
Mae india-corn wedi bod yn rhan annatod o system Nigel ers tair degawd oherwydd ei gynnwys startsh uchel - cred y bydd yn bwysicach byth os bydd hafau'n dilyn y trywydd presennol o gyfnodau hir o dywydd poeth a sych.
“Pe na baem wedi tyfu india-corn yn 2025 ac wedi dibynnu ar laswellt a haidd yn unig, byddem wedi bod mewn trafferth go iawn,’’ mae’n cyfaddef.
- Mae Cyswllt Ffermio yn cynnal digwyddiad 'Popeth sy'n ymwneud ag india-corn - gwella cymwysterau cynaliadwyedd india-corn ar Fferm Berry Hill, Abergwaun, ar 29 Ionawr 2026 am 11am.
PANEL
Costau
Dull bwydo glaswellt trwy’r dail am y tro cyntaf o MZ28 £50/ha
Croplift Pro (wedi'i wasgaru’r un pryd â chwynladdwr) £17.91/ha
Mancasin a magnesiwm sylffad £17.56/ha
Cost contractwr ar gyfer rhoi pob porthiant £12 - £15/ha (£5-£6/erw)
Prawf meinwe – tua £40 y prawf
FFEITHIAU AM Y FFERM
Ffermio 81ha
80 o wartheg stôr Aberdeen Angus croes yn cael eu pesgi'n flynyddol ar gyfer Meadow Quality yn 21 mis oed
270 o famogiaid Aberfield a Lleyn
Ŵyna dan do ym mis Chwefror a mis Mawrth
Ŵyn wedi'u pesgi’n cael eu gwerthu trwy gontract archfarchnad