Ty’n yr Onnen

Glasbrint amaeth-goedwigaeth ar gyfer Ty’n yr Onnen: Cynllunio, dylunio ac integreiddio systemau coed ar gyfer gallu gwrthsefyll newid hinsawdd a pherfformiad economaidd

Mae Ty’n yr Onnen yn fferm 250 erw sy’n cael ei ffermio gan Leonard Swain, ei bartner Helen Griffith a’u mab Gareth. Mae’r fferm wedi’i lleoli yn y De-ddwyrain ar gyrion Waunfawr. Mae’r da byw ar y fferm yn cynnwys diadell o 250 o famogiaid bridio Cymreig Penderyn a Cheviot. Mae’r busnes wedi arallgyfeirio dros y blynyddoedd diwethaf i sawl menter gan gynnwys cynhyrchu ynni, twristiaeth a chynhyrchu madarch. Mae mentrau eraill hefyd yn cael eu hymchwilio megis cynhyrchu hopys ar gyfer y diwydiant bragu lleol.

Bydd y prosiect ar fferm Ty’n yr Onnen yn cynnwys ymchwiliad dwfn i’r broses o gynllunio a dylunio systemau amaeth goedwigaeth fel strategaeth allweddol ar gyfer amaethyddiaeth sy’n ddoeth i’r hinsawdd. Bydd yn archwilio amrywiaeth o ddulliau amaeth goedwigaeth, eu buddion, a’r elfennau hanfodol ar gyfer eu gweithredu’n llwyddiannus ar fferm Ty’n yr Onnen. Bydd hyn yn cynnwys integreiddio coed a llwyni’n fwriadol ar y fferm gyda’r da byw i ddangos y buddion lluosog ar gyfer yr amgylchedd a chynhyrchiant y fferm. Bydd y prosiect yn dangos sut y gellir teilwra gwahanol ddulliau i anghenion penodol y fferm a’r amodau amgylcheddol. Bydd y ddau gategori bras dan ystyriaeth yn cynnwys amaeth-goedwigaeth yn y cae ac o amgylch y cae, gan ymchwilio i’r cymorth ariannol sydd ar gael i sefydlu’r systemau hyn, dulliau o amddiffyn y coed o fewn systemau pori, a’r potensial ar gyfer storio carbon ar y fferm.

Gallai addasu trothwyon plannu annog mwy o bobl i fabwysiadu amaeth-goedwigaeth gan ei wneud yn fwy hygyrch i ffermwyr gyda ffermydd o wahanol faint, a bydd amcanion yn brif ffocws i’r prosiect. Mae cynlluniau presennol yn aml yn cynnwys gofynion o ran isafswm dwysedd coed, a gallai gostwng y trothwyon hyn, yn enwedig ar gyfer camau mabwysiadu cychwynnol, alluogi ffermwyr i integreiddio coed yn fwy graddol ac ar raddfa sy’n gweddu i’w systemau. Gallai’r hyblygrwydd hwn ffurfio dull “adfywiad coed” a gallai gynnwys y canlynol:

• Lleihau’r Isafswm Dwysedd Coed: Caniatáu i ffermydd gymryd rhan gyda llai o goed fesul hectar yn y lle cyntaf, gan eu galluogi i fagu profiad a gweld y buddion cyn ymrwymo i blannu ar raddfa fwy.

• Patrymau Plannu Hyblyg: Symud oddi wrth y gofynion grid neu resi caeth i ganiatáu lle ar gyfer gosodiadau a nodweddion presennol ar ffermydd.

• Cyflwyno cam wrth gam: Cefnogi prosiectau sy’n golygu plannu coed dros sawl blwyddyn, gan alluogi ffermwyr i reoli’r llwyth gwaith a’r buddsoddiad yn raddol.

Bydd y prosiect yn pennu’r canlyniadau economaidd penodol gan ddibynnu ar ffactorau megis dyluniad y system, dewis rhywogaethau, amodau’r farchnad, ac arferion rheoli. Bydd y dadansoddiad economaidd yn ystyried ac yn modelu costau sefydlu, cynnal a chadw a llafur yn erbyn buddion o safbwynt cynhyrchiant a’r amgylchedd.

Bydd y prosiect hefyd yn cyfrannu at ganlyniadau Rheoli Tir yn Gynaliadwy gan gynnwys:

• Aer glân
• Dŵr glân
• Safonau iechyd a lles anifeiliaid uchel
• Storio cymaint o garbon â phosibl
• Lleihau risg llifogydd a sychder
• Tirweddau naturiol gwarchodedig
• Lleihau allyriadau nwyon tŷ gwydr
• Ecosystemau cydnerth