Datblygu glasbrint ar gyfer rheoli clwy cataraidd malaen (MCF) mewn bison, byfflo, a gwartheg yng Nghymru

Yn y Deyrnas Unedig a Chymru, mae rhai cynhyrchwyr arloesol wedi dod o hyd i farchnad sy’n awyddus i brynu cig bison.  Ystyrir bod y cig coch hwn yn iachach na chynhyrchion biff traddodiadol gan ei fod yn cynnwys llai o fraster, colesterol a sodiwm.  Mae’r cynnwys protein hefyd yn debyg iawn, mae’n cynnwys llai o galorïau ac mae’n uchel mewn haearn a fitamin B12.

O’i gymharu â chig eidion yn y Deyrnas Unedig, mae cig bison yn werth llawer mwy, gyda phrisiau pwysau marw am fison yn tua dwywaith y pris a geir am wartheg, ac mae’r prisiau adwerthu am gig bison yn aml dros 1.5 gwaith yn fwy na chig eidion.

O’r herwydd, mae bison yn cael ei ystyried fel un dewis i ffermwyr sy’n awyddus i arallgyfeirio.  Fodd bynnag, nid yw bison yn hawdd i’w ffermio, nid yn unig oherwydd eu tymer a’u sensitifrwydd i straen, ond hefyd y ffaith eu bod yn fwy agored i’r clwy cataraidd malaen (MCF), sy’n cael ei ystyried fel yr un ffactor sy’n cyfyngu ar y gallu i’w cynhyrchu’n llwyddiannus.  

Gall MCF (a achosir gan y firws OvHV-2) effeithio ar wartheg, bison, byfflo dŵr, ceirw, iaciaid ac defaid yn cael eu hystyried fel y prif anifeiliaid lletyol. Fodd bynnag, credir bod bison, byfflo a cheirw yn llawer mwy agored na gwartheg a dyma un o’r prif rwystrau i ffermwyr sydd eisiau arallgyfeirio i’r farchnadoedd arbenigol broffidiol hyn.

Bydd y prosiect hwn yn ymchwilio i sut gellir rheoli’r clefyd ar ffermydd yng Nghymru.

 

Cynllun y prosiect 

Cymerir samplau gwaed gan y bison/byfflo/gwartheg/defaid ar bob fferm i brofi a ydynt, nawr neu yn y gorffennol, wedi dod i gysylltiad ag OvHV-2.

Bydd casglu samplau gwaed gan dda byw eraill ar y ffermydd e.e. defaid a ceirw i brofi a ydynt wedi dod i gysylltiad ag OvHV-2 yn cynyddu ein dealltwriaeth o’r risg maent yn ei pheri i bison, byfflo a gwartheg.

Bydd y gwaed, ynghyd â samplau tail cyfun, hefyd yn cael eu profi i weld a yw’r bison/byfflo wedi dod i gysylltiad â chlefydau heintus eraill neu barasitiaid a allai o bosibl gynyddu eu risg o ddatblygu MCF. 

Caiff brechlyn newydd yn erbyn OvHV-2 ei ddefnyddio ar y daliad bison lle mae MCF yn broblem, i weld a yw’n ddewis ymarferol ar gyfer rheoli MCF ar ffermydd.

Caiff pecyn i reoli’r clefyd ei greu ar sail y canlyniadau uchod a chynhelir profion am 12 mis pellach i asesu ei lwyddiant ar bob fferm.

Ychydig iawn a wybodaeth sydd gennym am MCF ac ni wyddom a oes modd ei reoli yng nghyd-destun ffermio bison/byfflo. Gyda lwc, bydd y prosiect hwn yn canfod camau posibl y gall ffermwyr eu cymryd i reoli MCF, gan mai prin iawn yw’r atebion yn y sector arbenigol hwn ar hyn o bryd. Dylai’r prosiect ddarparu gwybodaeth ddefnyddiol i gynhyrchwyr sy’n ystyried hwn fel ffordd o arallgyfeirio a darparu esiamplau o ddulliau rheoli i helpu’r rheini sydd ar ddechrau’r broses.