21 Chwefror 2024

 

Mae gwndwn llysieuol â gwreiddiau dwfn ar fferm ym Mhowys wedi bod yn allweddol i gynnal porfa pan fo hafau poeth a sych wedi herio glaswelltir ac, wrth i’r busnes geisio ehangu ei erwau o godlysiau a pherlysiau, mae’n treialu amrywiaeth o ddulliau sefydlu ar y cyd â Cyswllt Ffermio i ganfod pa rai yw'r rhai mwyaf effeithlon ac effeithiol.

Mae Eifion Pughe a Menna Williams yn magu heffrod llaeth ar gontract ar 150 erw ar Fferm Cilywinllan ger Machynlleth.

Mae'r anifeiliaid a aned ym mis Mawrth yn cyrraedd Cilywinllan yn saith mis oed ac yn dychwelyd i fferm eu perchennog yn eu hail aeaf pan fyddant yn gyflo.

Mae gwneud y defnydd gorau o borthiant cartref yn allweddol i reoli costau yn y busnes ac, yn y pen draw, proffidioldeb.

Mae cyfnodau o sychder yn ystod y blynyddoedd diwethaf wedi rhoi pwysau ar gynhyrchu glaswellt, felly ddwy flynedd yn ôl, cyflwynodd Eifion a Menna borfa amrywiol am y tro cyntaf gyda rhywogaethau sydd â gwahanol ddyfnder gwreiddio, priodweddau a goddefgarwch i sychder.

“Fe wnaethon ni ail-hadu 15 erw ac fe wnaeth y 15 erw hynny ein harbed yr haf hwnnw, fe wnaethon nhw barhau i dyfu pan nad oedd y borfa yn tyfu,” medda Eifion.

“Bu'n rhaid i ni bori ar gylchdro byrrach, 16 diwrnod yn hytrach na 21, ac nid dyna’r rheolaeth orau ohonynt ond fe oedd yn help i ni oroesi drwy'r haf hwnnw.''

I ddechrau, ychwanegodd llyriad yn unig i’r cymysgedd hadau glaswellt pan arbrofodd gyntaf wyth mlynedd yn ôl ond ers hynny mae wedi cynnwys ystod llawer mwy amrywiol o rywogaethau gan gynnwys ysgellog, milddail, meillion a meillion coch, gwyn a pherseem, gyda chymysgeddau hadau pwrpasol wedi’u llunio gan Osian Jones, o Oliver Seeds, i 
gyd-fynd ag anghenion y busnes.

Mae hyd at 4.5 hectar yn cael ei ail-hadu bob blwyddyn.

Gall fod yn anodd sefydlu gwndwn llysieuol ac mae gwahanol ffyrdd o wneud hynny.

Er mwyn canfod pa un sy'n rhoi'r canlyniad gorau ar ffermydd Cymru fel Cilywinllan, mae Eifion a Menna yn cynnal treial Cyswllt Ffermio gan ddefnyddio gwahanol ddulliau.

Mae tri chae wedi'u hau â gwndwn llysieuol - un ar ôl aredig confensiynol a dau gyda drilio uniongyrchol, ac mae un o'r caeau hynny’n cael ei chwistrellu â glyffosad a'r llall â glyffosad ac asid ffwlfig sy'n caniatáu i gyfradd is o glysoffad gael ei ddefnyddio.

Mae defnyddio cynnyrch sy'n cynnwys ffyngau mycorhisol a rhisobacteria, i gynorthwyo nod Eifion a Menna o leihau mewnbynnau a gwneud y gwndwn yn fwy goddefgar i sychder, hefyd yn cael ei dreialu.

Oherwydd y tywydd gwlyb ym mis Gorffennaf a mis Awst nid oedd modd hau'r had tan fis Medi. “Fel arfer nid ydym yn hau dim byd ar ôl mis Awst ond rydym yn gobeithio y bydd y gwndwn yn tyfu’r gwanwyn hwn,” meddai Eifion.

Bydd Cyswllt Ffermio yn rhannu canlyniadau’r prosiect gyda ffermwyr eraill.

Ychydig iawn o ddwysfwyd y mae Eifion a Menna yn ei ddefnyddio yn eu system magu heffrod – dim ond y gwartheg iau sy’n cael ychydig bach pan gânt eu cadw dan do yn eu gaeaf cyntaf – gan fod perfformiad yn deillio o bori a silwair meillion coch.

Yn ogystal â darparu porthiant ar adegau pan fyddant efallai wedi gorfod troi at ddwysfwyd a brynir, mae tyfu gwndwn llysieuol wedi lleihau eu defnydd o nitrogen.

“Nid wyf wedi cadw cofnodion felly dydw i ddim yn gwybod faint yn llai o nitrogen rydym yn ei ddefnyddio ond ychydig iawn o nitrogen y mae’r gwndwn llysieuol ei angen,” meddai Eifion.

Mae'r modd y mae’r gwndwn llysieuol yn cael ei reoli yn allweddol i'w berfformiad, awgryma Eifion.

“Ni fyddant yn addas ar gyfer system stocio sefydlog oherwydd mae angen amser ar y planhigion i adfer rhwng pori, a chael y cyfnod hwnnw o orffwys, neu fe fyddant yn marw.

“Mae angen eu pori ar system bori cylchdro, does dim rhaid ei wneud gyda llawer o ffensys trydan, byddai cau cae am ychydig wythnosau yn gweithio.''

Mae’r cyfle i weithio gyda Cyswllt Ffermio ar y prosiect hwn wedi bod yn hynod fuddiol, ychwanega.

“Mae wedi rhoi'r hwb yr oedd ei angen arnom a hefyd mynediad at arbenigwyr, i wneud yn siŵr ein bod yn gwneud y pethau cywir.''
 


Related Newyddion a Digwyddiadau

Fferm laeth yr ucheldir yn treialu cymysgedd hadau gwndwn llysieuol sydd wedi'u sefydlu gyda hau yn uniongyrchol
16 Ebrill 2024 Mae fferm laeth yr ucheldir yng Nghymru yn ceisio
Ffermwr llaeth sy’n manteisio ar ‘Gyllid Arbrofi’ yn ceisio gwella bioleg y pridd
15 Ebrill 2024 Mae ffermwr llaeth yn cyflwyno cannoedd o
Newidiadau i’r Isafswm Cyflog Amaethyddol yng Nghymru o 1 Ebrill 2024
10 Mawrth 2024 Mae gan bob gweithiwr amaethyddol, garddwriaethol