4 Ebrill 2022

 

Mae fferm ddefaid yng Nghymru wedi gostwng ei chostau am ddeunydd dan y defaid o 75%, a lleihau faint o gloffni y mae’r mamogiaid yn ei ddioddef ers newid o wellt i lawr delltog.

Ôl-osodwyd llawr delltog plastig mewn sied yn Hendre Ifan Goch, safle arddangos Cyswllt Ffermio ym Melin Ifan Ddu, ger Pen-y-bont ar Ogwr, ar gost o £18,000 (heb y llafur a’r peiriannau).

Mae’r teulu Edwards - Russell ac Eira, a’u mab, Rhys - yn cadw diadell o 530 o famogiaid Miwl Cymreig yn bennaf a 180 o ŵyn benyw. Fe wnaethant newid i’r llawr delltog oherwydd bod dod o hyd i wellt yn heriol ac oherwydd ei bris, a hefyd i leihau’r llafur a’r cloffni oedd yn digwydd wrth roi’r defaid dan do.

Ers hynny, mae prosiect Cyswllt Ffermio wedi ei ddylunio gan yr ymgynghorydd defaid annibynnol Liz Genever wedi gwerthuso cost a pherfformiad y llawr delltog mewn cymhariaeth â gwellt gwenith a barlys, llwch llif a gwastraff papur. Yn ystod digwyddiad ‘Fferm Arddangos Fyw’ Cyswllt Ffermio yn ddiweddar yn Hendre Ifan Goch, dywedodd Dr Genever ar 3c/y dydd (gan gynnwys dibrisiant), mai cadw mamogiaid ar lawr delltog oedd y dewis rhataf. 

Gwastraff papur ar £186/tunnell oedd ddrytaf ar 32c/y dydd/y famog, gan gynnwys llafur. Dywedodd Dr Genever eu bod wedi stopio ei ddefnyddio bum wythnos i mewn i’r cynllun treialu oherwydd nad oedd yn gwneud y gwaith. Cost defnyddio gwellt gwenith a barlys (a brynwyd am £100/y dunnell), oedd 12c/y dydd/y famog, gan gynnwys llafur. Roedd llwch llif, oedd yn costio £20/y dunnell, yn 4c/y dydd, ond roedd angen llawer mwy i gadw mamogiaid yn lân a sych mewn cymhariaeth â gwellt. 

Aseswyd pa mor lân oedd y mamogiaid ar bob math o ddeunydd hefyd. Y mamogiaid ar wastraff papur oedd futraf, yna’r llwch llif, oedd yn dirywio’n gyflymach na’r mathau eraill o ddeunydd. Roedd y mamogiaid ar wellt gwenith a barlys yn lanach, ond y rhai glanaf un oedd y rhai ar lawr delltog.

Cafwyd bod wyth o famogiaid yn gloff yn ystod y cyfnod dan do, ac roedd y mwyafrif o’r rhain (chwech) yn rhai oedd wedi bod ar wellt gwenith. Ni chafwyd cloffni o gwbl ar y llawr delltog. Ers y cynllun treialu ni ddefnyddiwyd gwellt gwenith o gwbl, ond defnyddir gwellt barlys (am £80/y dunnell) yn y corlannau unigol wrth ŵyna, gan na ellir rhoi mamogiaid sy’n ŵyna ar loriau delltog am resymau lles.

Defnyddir llwch llif (am £7/y dunnell) dan ŵyn benyw a’r mamogiaid cyn ŵyna. Oherwydd ei fod yn gost effeithiol, fe’i defnyddir fel sail dan haen o wellt ar gyfer mamogiaid ac ŵyn o’r grŵp sy’n ŵyna’n gynnar, gan fod y rhain yn aros dan do nes bydd y tywydd a’r glaswellt yn caniatáu iddynt fynd allan. 

Dywedodd Rhys wrth y ffermwyr oedd yn gwrando ar ddigwyddiad Cyswllt Ffermio ei fod yn hapus iawn ar berfformiad y lloriau delltog. Yr unig beth yr oedd yn edifar amdano oedd na fyddai wedi gosod rhagor, ac wedi lleihau’r bwlch troedfedd rhwng y bar porthi a’r lloriau delltog – sefyllfa a orfodwyd arno i raddau trwy orfod gweithio o fewn isadeiledd y sied fel yr oedd.

Mae Rhys hefyd wedi bod yn gweithio ar astudiaeth gyda Philippa Page, ymgynghorydd milfeddygol defaid yn Flock Health Ltd, i sefydlu pa heriau iechyd a maeth sy’n amharu ar gyfraddau twf ŵyn.  

Dywedodd Ms Page wrth y digwyddiad mai yn anaml y mae un ffactor yn effeithio ar gyfraddau twf; roedd yn aml oherwydd cyfuniad o resymau, yn amrywio o ddiffygion elfennau hybrin a’r baich o barasitiaid i ddwyster y stocio ac iechyd yr anifeiliaid. Fel y cyfryw, mae’r ffactorau hyn i gyd yn cael sylw yn Hendre Ifan Goch. 

Hyd yn hyn, mae dadansoddiad o statws elfennau hybrin wedi dynodi diffyg sylweddol o ran ïodin yn y mamogiaid a’r ŵyn. Dywedodd Ms Page nad oedd un o’r triniaethau elfennau hybrin a ddefnyddiwyd yn cynnwys ïodin – felly fe ellid gwneud addasiad i greu newid ar unwaith.

Bydd rhagor o ddadansoddiadau elfennau hybrin yn cael eu cynnal eleni ar samplau o ardaloedd pori, a bydd samplau gwaed yn cael eu cymryd gan ŵyn ar y cyfraddau tyfu targed, i asesu lefelau’r elfennau hybrin.

Darperir Cyswllt Ffermio gan Menter a Busnes a Lantra Cymru, ac fe’i hariennir gan Lywodraeth Cymru a Chronfa Ewrop ar gyfer Datblygu Gwledig. 


Related Newyddion a Digwyddiadau

Bydd Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig, Huw Irranca-Davies yn clywed sut mae cynllun 'Dechrau Ffermio' Cyswllt Ffermio yn diogelu ffyniant ffermydd teuluol yng Nghymru ar gyfer y dyfodol yn Sioe Frenhinol Cymru eleni.
18 Gorffennaf 2024 “Mae paru tirfeddianwyr sydd am neu angen camu
Cyswllt Ffermio yn cyhoeddi Dosbarth Academi Amaeth 2024
15 Gorffennaf 2024 Mae enwau'r rhai a ddewiswyd i gymryd rhan yn
‘Cyllid Arbrofi’ Cyswllt Ffermio yn ceisio dod o hyd i reolaeth fiolegol effeithiol yn erbyn gelyn tyfwyr mefus
11 Gorffennaf 2024 Mae tyfwr ffrwythau meddal o Gymru a gollodd